Hemodiyaliz ve Böbrek Yetmezliği Hakkında Bilgilendirme

Hemodiyaliz Nedir?

Hemodiyaliz, böbrek yetersizliği nedeniyle vücutta birikmiş üre, kreatinin, potasyum, fosfor gibi atık ürünlerin ve fazlalık suyun, vücut dışında yer alan yarı geçirgen bir membran (zar) aracılığıyla kandan temizlenmesi işlemidir.

Yeterli Diyaliz

Hemodiyaliz yeterliliği; hastanın kendini iyi hissetmesi, iştahının düzenli olması, kilosunun dengede olması ve hipertansiyonunun kontrol altında bulunması ile değerlendirilmektedir. Ayrıca hematokritin %30’un üzerinde olması, kan fosfor düzeyinin 5.5 mg/dl’nin altında olması ve serum albumin ile kolesterol değerlerinin normal sınırlar içinde olması da diyaliz yeterliliğinin göstergesidir. Diyaliz giriş ve çıkış üre değerleri düzenli olarak ölçülmeli ve matematiksel formüllerle takip edilmelidir.

Böbreklerin Önemi

Böbrekler, vücudun metabolik süreçlerinde kritik bir rol oynar:

• İdrar üretimi ile su ve toksinlerin atılmasını sağlar,

• Asit-baz dengesini düzenler,

• Kan basıncını hormonlar aracılığıyla kontrol eder,

• Eritropoetin hormonu ile kemik iliğinde kan hücresi üretimini destekler,

• Kalsiyum ve D vitamini metabolizmasında rol oynar.

Yetişkin bir böbrek yaklaşık 11 cm uzunluğunda ve 160 gram ağırlığındadır.

Böbrek Hastalıklarının Nedenleri

Böbrek hastalıkları; enfeksiyonlar (glomerulonefrit), hipertansiyon, diyabet, bazı ilaçlar veya doğuştan gelen hastalıklar (polikistik böbrek hastalığı) nedeniyle ortaya çıkabilir. Bazı böbrek hastalıkları sessiz ilerler ve uzun süre fark edilmez. Nadiren akut böbrek yetmezliği hızlı şekilde gelişebilir.

Böbrek Hastalığının Etkileri

Böbrek yetmezliği durumunda:

• Protein atılımı artabilir ve ödemler oluşabilir,

• Toksin birikimi diğer organları etkileyebilir,

• Sindirim sistemi, kalp ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkiler görülebilir,

• Kan basıncı yükselebilir,

• Kemik mineralizasyonu bozulabilir ve anemi gelişebilir,

• Vücutta sıvı tutulumu artar.

Böbrek Yetmezliği Tedavisinde Hedefler

İlerlemiş böbrek yetmezliğinde hedefler şunlardır:

• Üremiye bağlı komplikasyonları önlemek,

• Günlük yaşam ve iş yaşamını destekleyerek hastanın sağlığını normale döndürmek,

• Böbrek replasman tedavisi (diyaliz veya nakil) ile hayati işlevleri sürdürmek.

Böbrek Replasman Tedavisi

• Böbrek Nakli: Sağlıklı bir donör böbreğinin nakli, en kapsamlı tedavi yöntemidir.

• Diyaliz: Kronik böbrek yetmezliğinde yapay böbrek kullanımı gereklidir.

Hemodiyaliz

• Hastanın kanı vücut dışındaki bir filtreden geçirilir ve temizlenmiş kan geri verilir.

• Fazla su ve toksinler filtrelenirken, proteinler kanda bırakılır.

• İşlem hemodiyaliz makinesi ile kontrollü olarak yürütülür ve kan pıhtılaşmasını önleyici ilaç uygulanabilir.

• Kan erişimi için şant veya kateter kullanılabilir.

• Klinik ortamda genellikle haftada 3 kez, 4-5 saat süren seanslarla uygulanır.

• Uygun hastalar için evde hemodiyaliz seçeneği mevcuttur.

Hemodiyaliz ve Beslenme

Beslenmenin Önemi

Hemodiyalize giren hastalar için diyet, tedavinin etkinliği açısından kritik öneme sahiptir.

• Enerji ve protein eksiklikleri, morbidite ve mortaliteyi artırabilir.

• Diyet uyumsuzluğu, sıvı ve elektrolit dengesizliklerine yol açabilir.

• Beslenme, kısa ve uzun dönemde komplikasyonların önlenmesini sağlar:

  1. Kısa dönem: Yüksek potasyum, fosfor ve sodyum içeren besinlerin komplikasyon riskini azaltmak.

  2. Uzun dönem: Diyalizdeki protein kaybı ve hiperfosfatemi sonucu gelişebilecek malnütrisyon ve renal osteodistrofiyi önlemek.